آسمانها و زمين چه هست ؟ » « 74 » ، « بنگريد چگونه آفرينش را آغاز كرد . بگو در زمين سير كنيد پس بنگريد كه چگونه آفرينش را آغاز كرد . » « 75 » تفكير : « و در خلقت آسمانها و زمين مىانديشند ، پروردگار ما اين را باطل نيافريدى . » « 76 » « باشيد كه انديشه كنند . » « 77 » ، « نشانه‌ها را براى مردمى كه مىانديشند تفصيل مىدهيم . » « 78 » ، « در اين نشانه‌هايى است براى قومى كه مىانديشند . » « 79 » ، « آيا در خويشتن نينديشيدند خداوند آسمانها و زمين و ميان آنها را جز به حق نيافريد . » « 80 » استفاده از عقل : « در اين آيتى است براى كسانى كه تعقل مىكنند . » « 81 » ، « آيات را براى قومى كه تعقل مىكنند تفصيل مىدهيم . » « 82 » ، « آيات خويش را به شما مىنماياند باشد كه تعقل كنيد . » « 83 » ، « شما را بدان وصيت كرده باشد كه تعقل كنيد . » « 84 » ، « آيا در زمين گردش نكردند تا آنان را دلهايى باشد كه بدان تعقل كنند يا گوشهايى كه بدان بشنوند كه ديده‌ها كور نشوند اما دلهايى كه در سينه‌هاست كور گردند . » « 85 » دستور دين به تمسك به دليل و برهان و نهى آن از تقليد و پيروى از گمان از جمله دستورات قرآن در تمسك به دليل و برهان اين سخن خداى تعالى است : « و هر كه با خدا ، معبودى ديگر بخواند كه برهانى براى آن او را نباشد ، حسابش نزد پروردگارش باشد . » « 86 » ، « بگو بياوريد برهان خويش را اگر راستگوييد . » « 87 » ، « پس گفتيم بياوريد برهان خويش را . » « 88 » ، « آياتى كه

--> ( 74 ) يونس / 101 ؛ قُل انْظُرُوا ما ذا فِي السَّماوات وَ الْأَرْض . ( 75 ) عنكبوت / 20 ؛ قُل سِيرُوا فِي الْأَرْض فَانْظُرُوا كَيْف بَدَأَ الْخَلْق . ( 76 ) آل عمران / 191 ؛ وَ يَتَفَكَّرُون فِي خَلْق السَّماوات وَ الْأَرْض رَبَّنا ما خَلَقْت هذا باطِلًا . ( 77 ) حشر / 21 ؛ لَعَلَّهُم يَتَفَكَّرُون . ( 78 ) يونس / 24 ؛ نُفَصِّل الْآيات لِقَوْم يَتَفَكَّرُون . ( 79 ) رعد / 3 ؛ إِن فِي ذلِك لَآيات لِقَوْم يَتَفَكَّرُون . ( 80 ) روم / 8 ؛ أَ وَ لَم يَتَفَكَّرُوا فِي أَنْفُسِهِم ما خَلَق اللَّه السَّماوات وَ الْأَرْض وَ ما بَيْنَهُما إِلَّا بِالْحَق . ( 81 ) نحل / 4 ؛ إِن فِي ذلِك لَآيَةً لِقَوْم يَعْقِلُون . ( 82 ) روم / 28 ؛ نُفَصِّل الْآيات لِقَوْم يَعْقِلُون . ( 83 ) بقره / 73 ؛ وَ يُرِيكُم آياتِه لَعَلَّكُم تَعْقِلُون . ( 84 ) انعام / 151 ؛ وَصَّاكُم بِه لَعَلَّكُم تَعْقِلُون . ( 85 ) حج / 46 ؛ أَ فَلَم يَسِيرُوا فِي الْأَرْض فَتَكُون لَهُم قُلُوب يَعْقِلُون بِها أَوْ آذان يَسْمَعُون بِها فَإِنَّها لا تَعْمَى الْأَبْصارُ وَ لكِن تَعْمَى الْقُلُوب الَّتِي فِي الصُّدُورِ . ( 86 ) مؤمنون / 117 ؛ وَ مَن يَدْع مَع اللَّه إِلهاً آخَرَ لا بُرْهان لَه بِه فَإِنَّما حِسابُه عِنْدَ رَبِّه . ( 87 ) بقره / 111 ؛ قُل هاتُوا بُرْهانَكُم إِن كُنْتُم صادِقِين . ( 88 ) قصص / 75 ؛ فَقُلْنا هاتُوا بُرْهانَكُم .